Parafia Matki Bożej Królowej Polski   w Lisowie
  PIERWSZA   OGŁOSZENIA   HISTORIA   FOTOGRAFIE   CARITAS   KONTAKT   LINKI


HISTORIA  I  DZIEŃ DZISIEJSZY


  Kronika Parafii w Lisowie -2008r.
Zima 2008r. okazała się bardzo sprzyjająca pracom jakie towarzyszyły przebudowie naszej świątyni. zaledwie przez 2 tygodnie temperatura spadała poniżej 12 0 C. Okazało się, że niedocieplone prezbiterium i zakrystia bardzo szybko pokryło się plesną ponieważ mróz szybko przenikał do środka kościoła. Pleśń szczególnie była widoczna w tych miejscach, w których znajdował się beton, a więc belki kościoła. Na szczęście szybko przyszła wiosna i wszystko zniknęło. Na przełomie kwietnia i maja powróciliśmymy do pracy przy kościele i nie tylko. Rodzina Lachów :Adam, Artur, Paweł i Grzegorz wykonali elewację dolnej części plebanii. Wszystko obłożyli sztucznym kamieniem popularnie nazywanym na celnika. W pozostałe letnie miesiące wykonali elewację zewnętrzną całego kościoła. Elewacja wykonana była według projektu pani Eweliny Węgrzynowicz która mieszka w Anglii. Dzięki Opatrzności Bożej i pomocy materialnej z innych parafii takich jak: Skołyszyn, Czudec, Trzcinica, Bączal Dolny, Jasło u Miłosierdzia Bożego, mogliśmy również dokonać elewacji wieży-dzwonnicy. Górną część wieży blachą obłożył pan Chodur Stanisław , a dolną rodzina Lachów kamieniem- celtikiem. Wszystkie prace zakończyliśmy pod sam koniec września. Rok 2008 jednak się na tym nie zakończył. W połowie listopada rozpoczęliśmy wykonanie posadzki wewnątrz kościoła. Posadzkę stanowią płytki granitowe w kolorze zielnym, prezbiterium- jasnoszarym, nawa główna kościoła. Balkony pokryte są płytkami gresowymi ,polerowanymi w kolorze beżowym. Polerami wykonane są również schody balkonowe. Zwiększając bezpieczeństwo i wygodę wchodzących na balkony wykonaliśmy również nową kutą z metalu balustradę. Większość prac posadzkowych wykonał nasz parafianie Bogdan Kozioł, a barierki przed wejściem do kościoła i na balkony pan Jan Uchwat z Jasła. Posadzka kościoła była gotowa na same święta Bożego Narodzenia br. W roku 2008 zwiększyło się również nasze bezpieczeństwo. Dzięki przychylności władz Jasła i pana starosty jasielskiego Adama Kmiecika przed kościołem wybudowano chodnik i barierki które odgradzają wychodzących ze świątyni przed bezpośrednim wtargnięciem na drogę. W tym niezwykłym roku nasza parafia wzbogaciła się jeszcze o jeden dar, mianowicie w marcu nasz rodak ks. Andrzej Wójcik ufundował nowe stacje drogi krzyżowej. Jesteśmy mu za to bardzo wdzięczni, i ile razy poparzymy na nie modlimy się o zdrowie i wytrwanie w jego powołaniu kapłańskim. Dzięki życzliwości misjonarza saletyńskiego ks. Józefa Jacka pracującego obecnie w Bawarii jesienią sprowadziliśmy do parafii nowe organy. Choć rok 2008 przeszedł do historii to jednak na pewno dla wielu z nas pozostanie niezapomnianym, a wygląd kościoła w tym roku zmienił jego wizerunek na zawsze.

  Ludność Lisowa
OPRACOWANIE WŁASNE: STANISŁAW JACKIEWICZ

Miejscowości o nazwie Lisów jest w Polsce 9. Nasz Lisów znajduje się w północno-zachodniej części obecnego województwa podkarpackiego (dawniej krośnieńskiego), powiecie jasielskim i gminie Skołyszyn, która na zachodzie graniczy z gminą Biecz, od południowego zachodu z gminą Lipinki. Na południu i wschodzie graniczy z gminą Jasło, a północno-wschodnia granica oddziela ją od gminy Brzyska. Naszymi sąsiadami są wsie: Skołyszyn, Siepietnica, Święcany, Jabłonica, Lipnica Górna i Bączal Górny.


Fot. 1 Panorama Lisowa od strony Grodziska.

Wg J. Kondrackiego gmina w całości znajduje się na obszarze Zewnętrznych Karpat Zachodnich. Północna część wchodzi w skład Pogórza Ciężkowickiego, a południowa znajduje się na obszarze Obniżenia Gorlickiego. Skałę macierzystą większości gleb tworzą utwory fliszowe, które po silnych ruchach tektonicznych w starszym trzeciorzędzie uległy przemieszczeniom i stąd rozmieszczenie skał glebotwórczych wykazuje duże zróżnicowanie. Budowa geologiczna wpłynęła na ukształtowanie terenu. Północna część gminy odznacza się rzeźbą wzgórkową z fragmentami rzeźby wysokopagórkowatej, a środkowa część posiada rzeźbę równinną, która na południu przechodzi w falistą z fragmentami rzeźby pagórkowatej. Lisów znajduje się na pograniczu tych dwóch jednostek z przewagą rzeźby pagórkowatej, co w dużym stopniu utrudnia prace uprawowe i powoduje zagrożenie przez erozję wodną wierzchnich warstw gleb. (W literaturze dot. tego obszaru często spotykamy określenie, mówiące, że Lisów znajduje się na lewym brzegu rzeki Ropy, co z punktu widzenia geomorfologii jest niesłuszne, gdyż brzegiem nazywamy pas terenu wynurzający się przy niskim stanie wody, a zalewanym przy stanie średniowysokim.)

Ryc. 1. Pogórze Ciężkowickie (513.62) i Obniżenie Gorlickie (513.66) na tle Beskidów Środkowych i Wschodnich.
Źródło: J. Kondracki,1994, Geografia Polski - mezoregiony fizyczno-geograficzne, PWN Warszawa.

Występujące na terenie gminy warunki klimatyczne są średnio korzystne dla rolnictwa, a średnia roczna temperatura wynosi 7,5°C, natomiast suma rocznych opadów waha się od 750 do 850 mm.
W Lisowie, podobnie jak na obszarze całej południowo-wschodniej Polski, rolnictwo charakteryzuje się silnym rozdrobnieniem. Warunkuje to określone możliwości produkcyjne i sprawia, że przeważająca większość istniejących gospodarstw odznacza się niskimi dochodami przy wyższych jednostkowych kosztach produkcji. Istniejące gospodarstwa rodzinne w większości produkują w celu częściowego zaspokojenia własnych potrzeb żywnościowych. Tylko niewielka część produkcji tych gospodarstw przeznaczona jest na sprzedaż, co wynika ze zmniejszenia popytu na rodzime produkty rolnicze na rynku krajowym. Rozpatrując zagadnienie użytkowania ziemi na terenie Lisowa należy stwierdzić, że w ogólnej powierzchni wsi (419,55 ha) występuje bardzo duży odsetek użytków rolnych aż 2262,81 ha, co stanowi 62,6% całej powierzchni. W użytkach rolnych mamy 203,35 ha gruntów ornych, 24,71 ha stanowią sady, 34,75 ha to łąki i pastwiska. Pozostała część wsi to tereny osiedleńcze - 32,04 ha i tereny komunikacyjne - 10,19 ha. Tereny komunikacyjne to drogi które dzielimy w Lisowie na wojewódzkie (4,3 km) i gminne (ok. 2 km), co daje nam nasycenie 1,501 km na 10 km² powierzchni.
Jak wcześniej zaznaczono, na terenie Lisowa dominują małe gospodarstwa o powierzchni od 1 ha do 2 ha, które stanowią aż 54,8% wszystkich gospodarstw. Gospodarstwa o powierzchni 2,1 ha do 5,0 ha stanowią 42,0%, a gospodarstwa o powierzchni 5,1 ha do 7,0 ha tylko 2,4 ha
Na podstawie badań archeologicznych prowadzonych w Lisowie w 1959r. mamy podstawę twierdzić, że obszar ten był już zaludniony na przełomie epoki brązu i żelaza. Z tego też okresu pochodzą znalezione szczątki naczyń glinianych, lepionych ręcznie. Przypuszcza się, że istniał tu gród obronny, w miejscu zwanym dzisiaj Grodziskiem, do którego należały okoliczne grunty. Obszar ten wyraźnie wyróżnia się na mapie wsi - jego rzeźba nie pasuje do morfologii sąsiadującego z nim terenu:



Ryc.1 Fragment mapki Lisowa z zaznaczonym obszarem Grodziska.
Obecnie jest to obszar rolniczy na którym podobno od czasu do czasu miejscowa ludność znajduje resztki nietypowych cegieł i kamieni spojonych zaprawą. Krążą też różne pogłoski o istniejącym korytarzu pod Grodziskiem, do którego wstęp zagrodzony jest kratą, czego jednak nie potwierdziły prowadzone badania archeologiczne.
We wczesnym średniowieczu (od VI w.n.e.) wraz z osadnictwem wiślańskim nastąpił rozwój osadnictwa w Małopolsce. Istnieje hipoteza, że gród w Lisowie wraz z grodami w Kunowej i Przysiekach stanowił fragment systemu obronnego przy szlaku na Ród Ryc.2:

Ryc.2. Mapka Grodziska i miejsca obronne nad Wisłoką, Ropą i Jasionką ( Na podstawie F. Kotuli).

Dowodem potwierdzającym istnienie takiego grodu w okresie średniowiecza na terenie Lisowa są znaleziska w postaci cegieł czy też kawałków żelaza na obszarze zwanym Grodziskiem.
Lisów od 1326 r. do 1986 należał do jednej z najstarszych parafii - parafii pw. św. Katarzyny w Sławęcinie.




Fot. 2. Figura sw. Katarzyny w kościele w Sławęcinie.

Wieś ta, jako własność niejakiego Paszka lokalizowana była na prawie magdeburskim w czasach Kazimierza Wielkiego, o czym świadczą zapisy z 1398 roku. W źródłach historycznych wspomnienie o parafii w Sławęcinie pojawia się również w 1398r. J. Długosz podaje, że należały do niej okoliczne wioski, w tym również Lisów.
Jak podają dokumenty wizytujące, pierwszy kościół w Sławęcinie był konstrukcją drewnianą, w stylu późnogotyckim. Obok niego znajdowała się dzwonnica z dwoma dzwonami oraz budynki plebanii, wikarówki, szkoły parafialnej i szpitala dla ubogich. Istniejący dziś kościół powstał w 1779 roku dzięki staraniom ks. Michała Dyktanowicza i ówczesnego właściciela Sławęcina - Ignacego Bentkowskiego. W dniu 25 listopada 1799 roku nastąpiło poświęcenie świątyni przez kanonika kolegiaty bobowskiej, ks. Walentego Kobierskiego. Ze starego kościoła zachowała się XVII-wieczna, umieszczona w głównym ołtarzu, rzeźba Chrystusa na krzyżu:

Fot. 3. Sławęcin - rzeźba Chrystusa na krzyżu.

oraz obraz Maryi z Dzieciątkiem z XV wieku, który zaliczamy do jednego z typów Hodegetrii, dla którego w Polsce utrwaliła się nazwa Matki Bożej Piekarskiej. Obraz ten jest jednym z najstarszych zachowanych na terenie Małopolski wizerunków maryjnych, świadczących o żywym kulcie Matki Bożej w średniowieczu.


Fot. 4. Kościół w Sławęcinie - obraz Maryi z Dzieciątkiem z XV w.

Od dnia 26 czerwca 1986 roku, kiedy to dekretem Kurii Biskupiej w Przemyślu erygowano parafię w Skołyszynie, Lió?w wraz z Kunową wszedł w skład nowej parafii.
Po 9 latach, dekretem z dnia 25.12.2005r. z parafii św. Józefa w Skołyszynie zostało wydzielone terytorium nowej parafii w Lisowie. W skład parafii włączono dodatkowo kilka numerów domów parafii w Bączalu Dolnym, leżących na pograniczu tych wsi. Dotychczasowy kościół filialny p.w. Matki Bożej Królowej Polski przejął funkcję kościoła parafialnego. Proboszczem nowej parafii został ks. Stanisław Szajna, który w 2006r. przystąpił do przebudowy kościoła.



Fot. 6. Wygląd zewnętrzny kościoła przebudowie.






Fot. 7. Nowy wystrój wnętrza kościoła.


Wróćmy jednak do Lisowa - ani z prowadzonych badań, ani też ze źródel pisanych nie mamy obrazu przedstawiającego nam jak liczna to była osada.
Jak w przypadku większości polskich wsi, tak i o Lisowie spotykamy niewiele informacji w źródłach pisanych. Niemniej jednak, warto czytelnikowi przedstawić kilka zdarzeń jakie miały miejsce na przestrzeni dziejów. Pierwsza, pośrednia informacja pochodzi z 1288 roku kiedy to książę Leszek Czarny wydaje dokument zezwalajacy klasztorowi tynieckiemu na osadzenie 30 wsi na prawie magdeburskim. Niektórzy przypuszczają, że wśród tych wsi znajdował się Lisów, który w 1378 roku został wymieniony za połowy Bączala średniego między opatem Wojciechem z Tyńca i niejakim Dobkiem Bączalskim.
Jest to przypuszczenie mało wiarygodne, gdyż pochodzący z 1385 roku zapis mówi, że w tym roku królowa Jadwiga wydała dokument nadający wsi Lisów, będący wlasnością Spytka, prawo magdeburskie.
Dalsze informacje spotykamy u Jana Długosza na którego powołuje się W. Sarna w swoim opisie powiatu jasielskiego (1908r.): Lisów należał do parafii w Sławęcinie, a właścicielem tej wsi był Jan Zagórski, szlachcic herbu Jastrzębiec. Również były w tej wsi karczmy, zagrody, folwark Ryc. 3.
I dalej:W r. 1581 był Lisów podzielony na następujące części: I. część Ocieskiej; było w niej łanów kmiecych dwa, zagrodników z rolą trzech, komorników z bydłem dwóch, bez bydła trzech, rzemieślników dwóch. W części Jana Lisowskiego był łan kmieci jeden, zagrodników bez roli dwóch, komorników bez bydla trzech. II. część Krzysztofa Lisowskiego; był w niej jeden łan kmieci, zagrodników bez roli trzech, komorników bez bydła czterech.
Na podstawie tych zapisów możemy dokonać próby oszacowania zarówno powierzchni jak też i liczby mieszkańcow Lisowa w drugiej połowie XVI wieku. Niezbędna jest tu jednak znajomość występujących terminów. I tak:
Kmieciem nazywano chłopa pańszczyźnianego posiadającego przynajmniej jeden łan ziemi, który w drugiej połowie XVI w. wynosił około 4 ha ziemi. Byli oni zobowiązani do odrabiania pańszczyzny na rzecz folwarku wykonywaną wołami, końmi wraz z wozem, pługiem i broną. Mieszkali we własnych, okazałych chałupach, zbudowanych z drewna posiadających kurne paleniska (czyli chałupy bez kominów które w Małopolsce występowały aż do XVIII wieku). Pod wspólnym dachem łączono część mieszkalną (składającą się z sieni, izby i komory) z częścią gospodarską. Podłogę stanowiła ubita glina. Okna w kmiecej chałupie były małe, zasłonięte pęcherzami zwierzęcymi, choć trafiały się też w oknach szyby. Na podstawie rekonstrukcji możemy wyobrazić sobie wygląd takiej chałupy:

Ryc 3.Chałupa kmieca i jej plan. Widzimy długi budynek z małymi oknami i podcieniem,
W całości kryty słomą. Duże rozmiary wynikały z potrzeby przechowywania części inwentarza żywego a nawet cennych wówczas narzędzi
=służyła do tego obszerna sieć. Jak widać na planie, chałupa wykonana była w sposób zwany amfiladowym - z jednego pomieszczenia przechodziło się do drugiego. Głównym pomieszczeniem była izba o wymiarach6 x 5 metrów.

Zagrodnicy, niekiedy zwani ogrodnikami, stanowili drugą co do wielkości po kmieciach grupę mieszkańców wsi. Ich nazwa wywodzi się stąd, że posiadali zagrodę (chata z małym podwórkiem i zabudowaniami gospodarczymi). Mogli też posiadać ogród i niewielki kawałek pola którego powierzchnia wynosiła zazwyczaj kilka morg (morga - ok. 0,55ha). Stopień ich zamożności był niewielki i na podstawie dostępnych źródeł trudno go ocenić. Można przypuszczać, że część z nich dysponowała końmi, wołami i wozami. W tekstach źródłowych znaleść można informacje, że świadczyli na rzecz dworu pańszczyznę pieszą, lub inne zobowiązania w formie robocizny. Ich wymiar pańszczyzny byl mniejszy i wynosił od 1 do 2 dni w tygodniu.
Komornicy - grupa mieszkańców wsi nie posiadająca własnych chałup i zamieszkująca w pomieszczeniach bogatszych gospodarzy. W zamian za mieszkanie odpłacali się pracą, lub oddawali część zarobków. Komornicy zwolnieni byli od opłat na rzecz pana, choć prawdopodobnie mogli być wykorzystywani do prac na folwarku.
Rzemieślnicy byli spotykani w każdej wsi. Wywodzili się oni najczęściej z mało zamożnych warstw ludności wiejskiej : zagrodników i chałupników. W swoich, na ogół skromnych warsztatach dokonywali drobnych napraw sprzętu rolniczego, ubiorów czy też wyrobach podstawowego sprzętu gospodarstw domowych. Często wśród rzemieślników wiejskich można było spotkać kowali, garncarzy, sukienników, cieśli. Zamieszkiwali w skromnych chałupach, co przedstawia ilustracja na Ryc. 4:



Ryc. 4. Drewniana chałupa wiejskiego rzemieślnika.
źródło: Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t.III, Od XVI do połowy XVII wieku, pod redakcją A. Weckowej i D. Molendy, Wrocław 1978, s.42.


Szesnastowieczny dwór starał się posiadać grupę własnych rzemieślników, przydatnych na folwarku. Ich pracę obrazują drzeworyty pochodzące z XVI wieku:




Ryc.5 Kowal - drzeworyt z XVI wieku. Był niewątpliwie jednym z najważniejszych rzemieślników na wsi. Nie tylko podkuwał konie, ale wykonywał inne, niezbędne prace związane z funkcjonowaniem gospodarstw chłopskich i folwarku. Ilustracja z: S. Falimirz, O ziołach i mocy gich, Kraków 1534.








Ryc.6 Cieśla przy przy pracy. Fragment drzeworytu z XVI wieku. Ilustracja z: S.Falimirz, O ziołach
i mocy gich, Kraków 1534.


Ryc. 7 Rataj ( oracz ) w polu orze przy pomocy koni - fragment drzeworytu z XVI wieku. źródło: M. Rej, Wizerunek własny żywota człowyeka poczciwego, Kraków 1560.

Karczmarze - posiadali gospodarstwa o wielkości zbliżonej do gospodarstw kmiecych. Opłacali z nich czynsze i produkowali piwo, najczęściej samodzielnie. W szesnastowiecznej karczmie podawano głównie piwo,a wódka należała do rzadkości. Od końca XVI wieku właściciele folwarków narzucali karczmarzom sprzedaż piwa produkowanego na folwarku (tzw. monopol propinacyjny). Zmieniło to status karczmarza na przełomie XVI i XVII wieku: z producenta piwa i rolnika stał się sprzedawcą.



Ryc.8 Stara XVII karczma. Ilustracja z: T. Broniewski, Historia
architektury dla wszystkich, Wrocław 190, s. 410


W roku 1581, gdy właścicielami Lisowa była Zofia Ocieska oraz Jan i Krzysztof Lisowski. Dla tego okresu możemy przyjąć że:
- jeden łan kmiecy to 2,5 rodziny, a to z kolei 14 osób,
- jedna rodzina zagrodnicza to 5 osób,
- jedna rodzina komornicza to 5 osób,
- jedna rodzina rzemieślnicza to 5 osob.
Sumując ,obszar ówczesnego Lisowa zamieszkiwało 4 kmieciów, 8 zagrodników, 2 rzemieślników i 12 komorników, co daje nam łączną liczbę 166 osób. Jest to oczywiście liczba szacunkowa, która daje nam ogólną wielkość, przy z góry przyjętych założeniach. W roku 1629 Lisów dalej pozostaje w części własnością Lisowskich, z których Stanisław Lisowski w tym roku uiścił podatek w wysokości - 12 florenów i 16 groszy. Pojawia się nowy właściciel, Adam Marchocki który zapłacił podatek w wysokości 14 florenów i 4 groszy.
W 1680 roku, jak wynika z rejestru podatków, Adam Marchocki dalej jest właścicielem części Lisowa. Pojawia się jednak nowy współwłaściciel - Jan Prze?¸dziecki , który swoją część nabył od Ocieskiej.
Pod koniec XIX wieku (1870r.), gdy właścicielem Lisowa był Karol Klobassa, zgodnie ze spisem powszechnym ludność Lisowa liczyła 419 mieszkańców.
Karol Klobassa-Zrencki (1823-1886)
Fot. 8. Właściciel terenów w Bóbrce i Zręcinie oraz kopalni ropy naftowej w Bóbrce. Student Politechniki w Wiedniu i Akademii Rolniczej w Hohenheim. Współzałożyciel spółki naftowej 1856 oraz Towarzystwa Zaliczkowego. Fundator szkół w Zręcinie, Bóbrce, Skołyszynie; pałacu, kościoła oraz kaplicy cmentarnej w Zręcinie; mostu i wielu dróg w Krośnie. Honorowy obywatel miasta Krosna. Pochowany na cmentarzu w Zręcinie. Jego popiersie przechowywane jest we wnętrzu kościoła w Zręcinie.
Wg istniejących zapisów posiadłość dworska obejmowała 106 morgów gruntów ornych, 5 morgów łąk, 7 morgów pastwisk i 37 morgów lasów. Do włościan przynależało 356 morgów gruntu ornego, 19 morgów łąk, 37 morgów pastwisk i 157 morgów lasu. Zauważmy, że wszędzie jest stosowana jednostka powierzchni morga, choć w zaborze austriackim już w 1886 pojawiły się miary metryczne opracowane we Francji w 1779 roku. System metryczny został w Polsce uznany dopiero Dekretem o Miarach z 8 lutego 1919 roku. Do tego czasu w powszechnym użyciu były miary o staropolskim rodowodzie, odwołujące się do człowieka jako pierwotnego instrumentu mierniczego. Wymieniana w literaturze morga (mórg, jutrzyna) stanowiła wielkość pola zaoranego lub skoszonego przez jednego człowieka od rana do południa i do czasu zniesienia pańszczyzny stanowiła wymiar jednodniowej pracy zadawanej parobkowi. W przybliżeniu 1 morga miała około 200 do 300 prętów kwadratowych. Jeden pręt równy był 15 stóp, co stanowiło 180 cali, a zatem 4320 mm. Zakładając, że 1 morgę stanowiło 300 prętów kwadratowych, otrzymujemy jej wartość w jednostce stosowanej obecnie: 0,55976 ha.
Na początku XX wieku liczba mieszkańców wzrosła wg W. Sarny na obszarze gminnym Lisowa było 548 osób, a na obszarze dworskim 9 osób - razem 557 osób. Natomiast Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego z 1902 roku podaje wartość 458 mieszkańców. Czyżby przestawienie dwóch ostatnich cyfr?


Ryc. 9 Strona tytułowa Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego z 1902r



Ryc.10 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego - strona z informacją o Lisowie.



Jak widzimy jest duża rozbieżność między przytoczonymi danymi. W przypadku danych ze spisu powszechnego z 1870 roku i danych W. Sarny (1908r.) przyrost rzeczywisty wynosi 138 osób. Natomiast przyrost rzeczywisty obliczony na podstawie wymienionego spisu powszechnego z 1870 r. i Słownika wynosi 39 osób, co zdaje się być bardziej realną liczbą dla wymienionego okresu.
Dzisiejsze badania demograficzne opierają się na rejestracji ruchu naturalnego i stanu cywilnego ludności oraz danych ze spisów powszechnych, jak też na wszelkich dokumentach wytwarzanych przez powołane do tego instytucje statystyczne.
Badaniem dziejów populacji ludzkich zajmuje się obecnie demografia historyczna, pojmowana w tradycyjnej koncepcji historii jako nauka pomocnicza, a także jako dział demografii.
Od współczesnej demografii odróżniają ją przede wszystkim stosowane metody, zależne od źródeł informacji. Podstawowymi źródłami dla epoki prestatystycznej są: rejestry parafialne, kościelne spisy wiernych, spisy podatkowe itp. Obok rejestrów parafialnych duże znaczenie mają pierwsze spisy ludności oraz akta cywilnej rejestracji ludności.
Celem uzyskania zbiorczych informacji na temat zjawisk demograficznych zachodzących w przeszłości na terenie Lisowa wykorzystano metodę agregatywną , polegającą na analizie ksiąg parafialnych (urodzin, zgonów i zawieranych związków małżeńskich) z XVIII i XIX wieku Parafii Rzymsko-Katolickiej p.w. św. Katarzyny w Sławęcinie, do której Lisów należał do roku 1986. Zastosowana metoda pozwala nie tylko na określenie liczby urodzeń, zgonów i zawieranych związków małżeńskich w wybranych przedziałach czasowych, ale określenia relacji zachodzących między poszczególnymi elementami. Zasadniczo księgi metrykalne zostały zaprowadzone w Kościele katolickim dopiero w drugiej połowie XVI wieku na polecenie Soboru Trydenckiego jaki miał miejsce w latach 1545-1563. Sobór ten, zgodnie z duchem kontrreformacji, zalecił prowadzenie rejestrów chrztów które były wymagane przed udzieleniem sakramentu małżeństwa. W 1614 roku Kościół zalecił prowadzenie rejestracji wszystkich chrztów, małżeństw i zgonów. W niektórych, zwłaszcza wiejskich parafiach, akta chrztów, ślubów i zgonów zachowały się dopiero od XVIII wieku, mimo, że parafie te istniały już w poprzednich stuleciach. Bardzo często na koniec danego roku robiono odpisy rejestrów i wysyłano je do biskupa lub do odpowiedniego urzędu stanu cywilnego. Jest zatem duża szansa, że zachowały się kopie w archiwach diecezji (kurii), archiwach archidiecezjalnych lub też w archiwach państwowych. Spotykane w sławęcińskich rejestrach fragmentaryczne wpisy z roku 1730 pozwalają przypuszczać, że istnieją do dziś zachowane kopie pełnych rejestrów z przed 1784 roku.
Urodzenia
Dzisiaj księgi metrykalne, zwłaszcza małych miejscowości do których należy Lisów, są cennym i jednym z nielicznych źródeł wiadomości historycznych z okresu od XVIII do XX wieku. Zwłaszcza dla ludzi zainteresowanych historią -małych ojczyzn, własną tożsamością, korzeniami. Korzystanie z tych dokumentów wymaga jednak ogromnej cierpliwości, dokładności oraz umiejętności zastosowania wiadomości ogólnohistorycznych. Ważne jest też utworzenie właściwego klucza który z wielkiej bazy informacji pozwoli wyłowić nam potrzebne informacje. Dla szukających własnych korzeni, próbujących zbudować drzewo genealogiczne sięgające korzeniami w daleką przeszłość, kopalnią informacji są właśnie księgi parafialne. Zacznijmy od Księgi Chrztów w której wpisywano następujące dane:



Fot. 9. Metrica Natorum pagi Lisów um Lisówek ab Anno 1784-1844.
-dzień i miesiąc chrztu,
-imię lub imiona,
-dane ojca dziecka (imię i nazwisko, zawód lub stan, imię i nazwisko jego ojca, imię i nazwisko rodowe jego matki),
-dane matki dziecka (imię i nazwisko rodowe, imię i nazwisko jej ojca, imię i nazwisko rodowe jej matki),
-dane rodziców chrzestnych (imiona i nazwiska, zawód lub stan).
Niekiedy dane personalne kobiety przyjmującej poród.
Jak potwierdzają księgi, chrzest odbywał się zazwyczaj w następnym dniu po urodzeniu, czego powodem było duże niebezpieczeństwo śmierci noworodka. Zatem chrzty odbywały sie w każdym dniu tygodnia, a nie jak obecnie w niedzielę lub wielkie święta. Zebrane materiały dotyczą urodzeń w latach 1784-1949. Łącznie w tym okresie urodziło się w Lisowie 3518 osób, w tym mężczyzn 1830 i 1688 kobiet. Poniższe zestawienie przedstawia urodzenia w poszczególnych latach, w podziale na mężczyzn i kobiety:
Tabela. 1 Lisów i Lisówek - urodzenia w latach 1784 - 1949.
L.p. Rok Liczba urodzeń
Razem:
M K
1. 1784 5 6 11
2. 1785 6 3 9
3. 1786 4 1 5
4. 1787 11 3 14
5. 1788 5 6 11
6. 1789 5 5 10
7. 1790 4 7 11
8. 1791 13 8 21
9. 1792 8 8 16
10. 1793 7 5 12
11. 1794 5 12 17
12. 1795 8 4 12
13. 1796 5 7 12
14. 1797 9 7 16
15. 1798 9 6 15
16. 1799 4 9 13
17. 1800 2 5 7
18. 1801 7 11 18
19. 1802 11 7 18
20. 1803 8 6 14
21. 1804 8 10 18
22. 1805 13 1 14
23. 1806 9 6 15
24. 1807 5 9 14
25. 1808 7 9 16
26. 1809 8 8 16
27. 1810 7 11 18
28. 1811 4 5 9
29. 1812 6 6 12
30. 1813 4 3 7
31. 1814 8 7 15
32. 1815 6 6 12
33. 1816 4 10 14
34. 1817 11 9 20
35. 1818 5 2 7
36. 1819 14 11 25
37. 1820 8 8 16
38. 1821 10 16 26
39. 1822 3 9 12
40. 1823 6 6 12
41. 1824 11 6 17
42. 1825 12 8 20
43. 1826 9 17 26
44. 1827 9 13 22
45. 1828 13 5 18
46. 1829 6 11 17
47. 1830 10 18 28
48. 1831 6 7 13
49. 1832 10 5 15
50. 1833 14 15 29
51. 1834 10 16 26
52. 1835 13 13 26
53. 1836 15 11 26
54. 1837 11 15 26
55. 1838 13 5 18
56. 1839 16 17 33
57. 1840 13 13 26
58. 1841 14 7 21
59. 1842 15 17 32
60. 1843 13 6 19
61. 1844 15 15 30
62. 1845 14 14 28
63. 1846 12 7 19
64. 1847 9 7 16
65. 1848 5 6 11
66. 1849 11 14 25
67. 1850 14 10 24
68. 1851 12 9 21
69. 1852 10 15 25
70. 1853 4 6 10
71. 1854 3 5 8
72. 1855 9 6 15
73. 1856 15 10 25
74. 1857 9 11 20
75. 1858 6 6 12
76. 1859
77. 1860 15 11 26
78. 1861 14 13 27
79. 1862 10 11 21
80. 1863 8 12 20
81. 1864 16 18 34
82. 1865 8 9 17
83. 1866 9 10 19
84. 1867 17 13 30
85. 1868 11 9 20
86. 1869 13 9 22
87. 1870 12 12 24
88. 1871 8 12 20
89. 1872 12 7 19
90. 1873 11 5 16
91. 1874 14 12 26
92. 1875 6 11 17
93. 1876 9 9 18
94. 1877 7 10 17
95. 1878 15 9 24
96. 1879 12 15 27
97. 1880 10 9 19
98. 1881 9 8 17
99. 1882 14 13 27
100. 1883 14 13 27
101. 1884 9 9 18
102. 1885 9 8 17
103. 1886 9 16 25
104. 1887 17 6 23
105. 1888 16 14 30
106. 1889 10 11 21
107. 1890 9 19 28
108. 1891 15 14 29
109. 1892 18 15 33
110. 1893 13 10 23
111. 1894 16 10 26
112. 1895 9 21 30
113. 1896 19 15 34
114. 1897 14 14 28
115. 1898 18 13 31
116. 1899 19 8 27
117. 1900 22 11 33
118. 1901 9 7 16
119. 1902 12 16 28
120. 1903 20 9 29
121. 1904 21 11 32
122. 1905 21 13 34
123. 1906 12 7 19
124. 1907 16 13 29
125. 1908 14 15 29
126. 1909 12 10 22
127. 1910 6 5 11
128. 1911 17 18 35
129. 1912 17 13 30
130. 1913 13 14 27
131. 1914 9 13 22
132. 1915 11 10 21
133. 1916 7 15 22
134. 1917 10 8 18
135. 1918 4 9 13
136. 1919 12 12 24
137. 1920 7 10 17
138. 1921 14 7 21
139. 1922 20 12 32
140. 1923 12 15 27
141. 1924 22 7 29
142. 1925 21 16 37
143. 1926 17 13 30
144. 1927 13 20 33
145. 1928 14 21 35
146. 1929 12 13 25
147. 1930 16 17 33
148. 1931 10 11 21
149. 1932 15 13 28
150. 1933 15 15 30
151. 1934 31 18 49
152. 1935 17 17 34
153. 1936 12 8 20
154. 1937 15 17 32
155. 1938 17 12 29
156. 1939 15 13 28
157. 1940 13 12 25
158. 1941 14 9 23
159. 1942 7 7 14
160. 1943 7 4 11
161. 1944 6 12 18
162. 1945 10 10 20
163. 1946 9 6 15
165. 1947 9 5 14
164. 1948 11 9 20
165. 1949 7 3 10


Analiza graficzna Tab. 1

















Zgony
Podobnie jak rejestr urodzeń, Księga zgonów została zaprowadzona od 1784 roku:

Fot. 10. Okładka pierwszej Księgi Metrica Mortuorum pagi Lisów cum Lisówek ub anno 1784-1858.

Dla każdego wpisu podane jest nazwisko i imię osoby zmarłej, niekiedy też przezwisko. Dokładnie podano miesiąc i dzień zgonu oraz numer domu osoby zmarłej. Również przy każdym zgonie podano jego przyczynę, która widniała w protokole sporządzanym przez tzw. oglądacza zwłok. Często tez, zwłaszcza od końca XVIII wieku zapisy o przyczynie zgonów podawane były przez krewnych zmarłego, a nie przez lekarza, czy inną kompetentną osobę. Stąd też ich wiarygodność nie może być duża. Niemniej, dzięki tym zapisom, możemy się dziś zorientować jaka w ówczesnym społeczeństwie była znajomość chorób i interpretacja przyczyn zgonów.
Poniższy zestaw chorób odnotowany w Metrica Mortuorum dowodzi, że osoby prowadzące księgi parafialne dysponowały pewną wiedzą medyczną jak też znajomością terminologii chorób. Wśród chorób spotykamy:
Febra putrida, gorączka zgniła,
Phtysis - gruźlica,
Dissenteria - dyzenteria (niekiedy chodziło nie tylko o współczesne rozumienie tej choroby, ale również o grypę),
Pustulis suffacatus -wyniszczony krostami, bąblami,
Morbo contagioso - na skutek zaraźliwej choroby,
Tussi agressus - atak kaszlu,
Ob dolorem pectoris - z powodu bólu w piersiach,
Peripneumonia affectus - chory na zapalenie opłucnej.
Jednak w wielu przypadkach, u osób powyżej 50 roku życia, spotykamy się z informacją mówiącą, że śmierć nastąpiła ze starości. Dziś może to być niezrozumiałe, ale musimy pamiętać, że przy dużej śmiertelności dzieci aż do końca XIX wieku, średnia długość życia na wsi wynosiła niewiele ponad 20lat.
W poniższych zestawieniach użyto współcześnie stosowanych przedziałów wiekowych, jednak w zapisach z XVIII i XIX wieku uwidocznionych w tzw. Tabelach parafialnych mamy tylko 5 przedziałów wiekowych:
1. Od urodzenia aż do lat 7,
2. Od 7 aż do 17,
3. Od 17 aż do 40.
4. Od 50 dalej.
Również występuje tu mało skomplikowany podział chorób i ich rodzaj:
1.Ordynaryjna (tego określenia, oznaczającego śmierć zwyczajną, używano dość często, bez względu na wiek),
2. Miejscowa,
3. Grasująca (w tym przypadku często określano śmierć której powodem były epidemie.
Ze względu na szybkość dzielono zgony na 3 grupy:
1. Samobójstwo,
2. Przypadek,
3. Od innych zabity.
Foto 11. Fragment zbiorczej Tabeli Parafialnej.


Tabela 2. Zgony mężczyzn w latach 1784 - 1949.
Wiek:
Lata: <1 1-4 5-9 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65-69 70-74 75-79 80 i więcej Razem:
1784-1800 9 23 12 4 1 2 1 1 0 1 0 5 2 5 2 6 1 3 78
1801-1825 16 29 11 0 8 1 0 4 3 5 1 3 3 11 4 4 1 2 106
1826-1850 46 45 30 9 15 5 3 6 2 14 10 14 5 14 11 4 7 6 246
1851-1875 52 25 15 7 10 2 12 4 6 4 9 9 6 8 5 3 0 6 183
1876-1900 65 32 13 4 5 6 3 2 2 3 6 4 6 7 4 7 3 8 180
1901-1925 57 28 11 5 8 6 5 2 3 7 2 3 13 11 4 6 12 15 198
1926-1949 49 11 3 4 5 11 4 8 3 5 4 3 5 11 8 8 12 9 163
Razem: 294 193 955 33 52 33 28 27 19 39 32 41 40 67 38 38 36 49 1154
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Metrica Mortuorum pagi Lisów cum Lisówek.


Tabela 3. Zgony kobiet w latach 1784 - 1949.
Wiek:
Lata: <1 1-4 5-9 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65-69 70-74 75-79 80 i wi??cej Razem
1784-1800 7 18 7 7 2 4 1 3 4 6 2 6 2 3 1 7 0 4 84
1801-1825 14 28 17 4 6 4 2 8 2 8 4 7 3 4 3 6 1 2 123
1826-1850 33 51 39 16 11 13 13 16 18 9 16 18 12 13 11 3 0 6 298
1851-1875 35 26 21 10 2 10 3 11 10 12 8 13 11 10 3 0 1 2 188
1876-1900 47 32 13 7 6 3 3 3 3 5 7 6 11 13 8 9 2 8 186
1901-1925 33 22 13 7 8 7 5 3 7 10 5 4 10 7 7 5 8 7 168
1926-1949 39 13 4 5 4 2 6 4 1 5 2 4 4 11 11 8 9 10 142
Razem: 208 190 114 56 39 43 33 48 45 55 44 58 53 61 44 38 21 39 1189
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Metrica Mortuorum pagi Lisów cum Lisówek.
Analiza graficzna Tab. 2 i 3.







Badając liczbę urodzeń i zgonów w poszczególnych latach omawianego okresu zauważamy, że w większości lat mamy nadwyżkę urodzeń z wyjątkiem następujących lat: 1793, 1796, 1797, 1800, 1802, 1805, 1813, 1823, 1824, 1828, 1831, 1832, 1847, 1848, 1853, 1854, 1855, 1858, 1863, 1868, 1882, 1893, 1910, 1921.
W tych latach największe, rekordowe nadwyżki zgonów nad urodzeniami zanotowano w latach :
1831 - przewaga w liczbie 37,
1847 - przewaga w liczbie 88,
1853 - przewaga w liczbie 34.

Małżeństwa

Najstarsze, zachowane do dziś rejestry zawartych związków małżeńskich znajdują się w księdze zatytułowanej Metrica Copulatorum pagi Lisów cum Lisówek ab anno 1784-1863.




Fot. 12. Okładka pierwszej księgi Metrica Copulatorum pagi Lisów cum Lisówek ab Anno 1784-1863.


Umieszczony w tytule Lisówek do roku 1911 do roku 1911 był traktowany jako jedna całość z Lisowem, co spotykamy również w rejestrach z późniejszego okresu.
Księga rozpoczyna się instrukcją dla wypełniającego ją plebana w języku łacińskim (pierwsza kolumna) oraz jej polskim tłumaczeniem (druga kolumna) Fot. 13:


Fot. 13. Instrukcja wypełniania księgi Metrica Copulatorum.
W instrukcji, punkt po punkcie, szczegółowo zawarto opis wypełniania ksiegi, wraz z ostrzeżeniem dla prowadzącego, jakie mogą być konsekwencje niestarannego prowadzenia, zauważone przy wizytacji Biskupa lub Oficjalistów Cyrkularnych Fot. 14:

Fot. 14. Fragment instrukcji z Metrica Copulatorum.
Księga ta, jak i pozostałe, zapisana jest głównie w języku łacińskim, choć spotykamy również wpisy w języku polskim. Uwagę zwraca wręcz mistrzowska kaligrafia. Pierwsze wpisy, od 1784 do 1787 zdają się być niepełne, o czym informuje zapis. Występuje również całkowity brak wpisów dla roku 1788, możliwe , że nie zostały dokonane, a może też w tym roku nie zawarto żadnego związku małżeńskiego. Pełne wpisy zaczynają się dopiero od 1789 r., czego pośrednim dowodem może być brak adnotacji Vacuum na zakończenie wpisów danego roku.
Analizując zawarte związki małżeńskie, podzielono wpisy na trzy grupy obejmując okresy - od 1784 do 1800r.,
- od 1801 do 1850r.,
- od 1851 do 1900r. gdzie uzupełniono dane z następnej księgi.
W pierwszym okresie zawarto 39 związków małżeńskich, w tym po raz pierwszy na ślubnym kobiercu stanęło 26 par. Natomiast w pozostałych 13 związkach przynajmniej jedno z małżonków zawierało związek po raz ponowny. Średni wiek zawierania związku to 26,4 lat dla mężczyzny i 20,9 lat dla kobiety. Rozpiętość wieku w przypadku mężczyzn dość duża - od 20 do 40 lat. W przypadku kobiet nieco mniejsza, ale za to dolna granica rozpoczyna się od 14 roku życia. Natomiast rozpiętość wiekowa od 14 do 30 lat. 11 kobiet zawarło związek małżeński mając poniżej 20 lat.
Tabela 4. Mężczyźni zawierający pierwszy związek małżeński w latach 1784-1800.

Wiek
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 Razem:
Liczba
2 0 2 1 9 2 2 0 3 0 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 28
Źródło: Opracowanie własne

Tabela 5. Kobiety zawierające pierwszy związek małżeński w latach 1784-1800.
Wiek 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Razem
Liczba 1 1 4 1 3 0 11 1 1 1 4 1 1 0 2 0 2 34



Dla osób ponownie zawierających związek małżeński średnia wieku wynosi: dla mężczyzn 37,36 lat, a dla kobiet 33,25 lat.
Tabela 6. Wiek mężczyzn i kobiet zawierających ponowny związek małżeński w latach 1784-1800:
Wiek Mężczyźni Kobiety
22 1 -
23 - -
24 2 -
25 - -
26 - -
27 - -
28 - 1
29 - -
30 - 1
31 - -
32 - -
33 - -
34 - -
35 - 1
36 - -
37 1 -
38 - -
39 - -
40 3 1
41 - -
42 2 -
43 - -
44 - -
45 - -
46 - -
47 - -
48 - -
49 - -
50 2 -
Razem: 11 4

Źródło: Opracowanie własne.
W następnym przedziale czasowym, tj. od roku 1801 do roku 1850 zawarto 224 związków małżeńskich, z czego 132 pary zawierały swój związek po raz pierwszy. Średnia wieku mężczyzn (155) zawierających swój pierwszy związek wynosiła, podobnie jak w poprzednim okresie 26,4 lat. Dla kobiet zawierających swój pierwszy związek (178) wartość ta wzrosła do 22 lat. Zarówno w przypadku mężczyzn jak i kobiet znacznie wzrosła rozpiętość przedziału wiekowego. U mężczyzn obniżyła się dolna granica do 16 roku, a u kobiet wzrosła górna granica do 47 roku.
W omawianej grupie najwięcej zawieranych związków było w przedziałach wiekowych od 20 do 28 roku dla mężczyzn i od 14 do 26 roku dla kobiet.
Tabela 7. Wiek mężczyzn i kobiet zawierających pierwszy związek małżeński w latach 1801-1850.

Wiek Mężczyńni Kobiety
14 0 5
15 0 5
16 1 8
17 1 12
18 1 28
19 1 15
20 13 20
21 11 9
22 10 8
23 3 2
24 23 21
25 23 9
26 17 8
27 10 2
28 11 5
29 2 1
30 7 8
31 3 3
32 1 1
33 0 1
34 4 1
35 0 1
36 2 0
37 1 1
38 1 0
39 0 0
40 1 2
41 0 1
42 1 0
43 0 0
44 0 0
45 0 0
46 1 0
47 1 1
48 3 0
49 0 0
50 2 0
Razem: 155 178
















Tabela 8. Wiek mężczyzn i kobiet zawierających ponownie związek małzeński w latach 1801-1850.

Wiek Mężczyźni Kobiety
17 0 1
18 0 1
19 0 0
20 0 0
21 0 0
22 1 1
23 0 1
24 0 3
25 0 2
26 1 1
27 1 1
28 2 1
29 1 1
30 3 6
31 0 1
32 3 1
33 1 1
34 0 1
35 2 1
36 1 4
37 1 0
38 2 1
39 3 2
40 12 7
41 0 0
42 1 0
43 1 1
44 5 0
45 6 1
46 3 0
47 1 1
48 0 2
49 1 1
50 4 1
51 1 1
52 1 0
53 0 0
54 4 0
55 1 0
56 2 0
57 0 0
58 1 0
59 0 0
60 1 0
61 0 0
62 0 0
63 0 0
64 0 0
65 1 0
66 0 0
67 0 0
68 0 0
69 0 0
70 0 0
71 0 0
72 0 0
73 0 0
74 0 0
75 0 0
76 0 0
77 0 0
78 0 0
79 0 0
80 0 0
81 0 0
82 1 0
Razem: 69 46
















Z przedstawionego materiału statystycznego wynika, że znaczna część kobiet ( 57,3%) zawierała związek małżeński nie mając ukończonego 21 roku życia, a zatem była niepełnoletnia. W takim przypadku zgode na zawarcie małżeństwa musiał wyrazić jej ojciec. I takie adnotacje spotykamy w Księdze ślubów.
Sporządzano również od czasu Księstwa Warszawskiego bardzo obszerne akty zaślubin, o nastepującej treści (z zachowaniem ówczesnej treści i stylistyki) Fot. 15:

Fot. 15. Przykładowy tekst Aktu zaślubin.
Warto tu nadmienić, że w omawianych czasach świadkami ślubu mogli być tylko mężczyźni i to dojrzali, zwykle nawet w wieku uznawanym za podeszły, zaś drużbowie byli tylko asystą przy ślubie, a zatem inaczej niż współcześnie.
Od 1990 roku obserwujemy w Polsce zasadnicze zmiany zachodzące w społeczeństwie w sferze ekonomicznej, społecznej, kulturowej i demograficznej. Nie wnikając w Teorię przejścia demograficznego, warto zwrócić uwagę na procesy przejścia, które prof. Borowskiego rozpoczęły się około 1870 roku i w których wyróżniamy następujące fazy:
I faza obejmuje okres czasu od załamania się wysokiej stopy zgonów do przełomu w wysokiej stopie urodzeń. Faza ta przypada na lata 1870-1910.
II faza przypada na początki XX wieku i charakteryzuje się szybkim spadkiem zgonów niż urodzeń, a zatem coraz większym przyrostem naturalnym. Ta faza trwała do pierwszych dni pierwszej wojny światowej.
III faza charakteryzowała się szybszym spadkiem liczby urodzeń niż zgonów, czego konsekwencją był zmniejszający się przyrost naturalny. Zmiany takie były obserwowane w okresie międzywojennym i w początkowym okresie Polski Ludowej, kiedy to uległy wydłużeniu ze względu na nakładanie się dwóch procesów:
- modernizacji demograficznej,
- powojennej kompensacji, zwanej wyżem demograficznym.
Obecnie znajdujemy się w IV fazie. Około połowy lat osiemdziesiątych XX wieku pojawiły się przesłanki osłabienia dynamiki demograficznej co oczywiście odpowiada ogólnej tendencji fazy przejścia, ale odnotowujemy wzrost umieralności, zwłaszcza w wieku produkcyjnym oraz wzrost umieralności kobiet. Są to zjawiska nieoczekiwane z punktu widzenia teorii przejścia demograficznego w końcowej fazie.
W Polsce już w 1990 roku odnotowano zerowy przyrost naturalny. W Lisowie był on jeszcze w latach 1990-1991 bardzo wysoki - 21,330/00 i 18,390/00. Ale już w 19992 roku gwałtownie spadł do 1,260/00 w 1992 roku. Od tego czasu obserwujemy stałą tendencję spadku przyrostu naturalnego, choć w niektórych latach obserwujemy zaburzenia (przyrost naturalny powyżej 100/00) które jednak nie wpływają na przebieg obserwowanego procesu.

Tabela 9. Urodzenia, zgony i przyrost naturalny w Lisowie w latach 1990 - 2007.
Rok Liczba Urodzenia Zgony Przyrost Przyrost
ludności naturalny naturalny
na tys. mieszk.
1990 750 22 6 16 21,33
1991 761 17 3 14 18,39
1992 795 6 5 1 1,26
1993 804 12 5 7 8,70
1994 790 9 3 6 7,59
1995 802 11 6 5 6,23
1996 805 8 7 1 1,24
1997 808 11 6 5 6,19
1998 893 14 2 12 13,43
1999 878 10 4 6 6,89
2000 864 9 9 0 0,00
2001 871 13 4 9 10,33
2002 875 9 9 0 0,00
2003 876 9 9 0 0,00
2004 883 8 6 2 2,26
2005 891 14 12 2 2,24
2006 898 11 4 7 7,79
2007 897 6 5 1 1,11

Źródło: Opracowanie własne.



  Kronika Parafii Lisów -2007r.
Drugi rok istnienia parafii w Lisowie zapisał się w pamięci jej mieszkańców złotymi literami.Na pewno na długie lata a może i dziesięciolecia będzie wspominany, ponieważ jest to rok przebudowy naszej świątyni parafialnej. Projekt przebudowy został zaproponowany przez Pana Andrzeja Węgrzynowicza i zatwierdzony przez Radę Parafialną jeszcze w 2006r.Głównym konstruktorem obliczającym słupy i belki nośne kościoła był pan Jerzy Kurczup z Jasła. Prace przy przebudowie zaczęły się jeszcze w 2006r,ale główny ciężar przypadł na 2007r. Aby szybko rozpocząć przebudowę I Komunia w naszej parafii została udzielona 6 maja i po niej mogliśmy rozpocząć przebudowę. Kierownikiem prowadzącym prace budowlane przy kościele został pan Marian Sikora. Mieszkańcy parafii zostali podzieleni na 8 grup roboczych według miejsca zamieszkania, a do nich przydzielono następujących grupowych: Sokołowska Maria, Szański Stanisław, Sikora Wiesław, Reczek Marek, Idzik Piotr, Syzdek Władysława, Zięba Józef, Dąbrowski Zdzisław. Każdy grupowy miał za zadanie troszczyć się aby na wyznaczony w kolejce dzień przychodzili do pomocy pomocnicy. Jeżli któryś nie mógł przyjść odpracować dniówki przy pracach kościelnych to płacił 40zł i najmowani byli inni. Stworzona również została stała grupa majstrów, tak aby prace mogły posuwać się do przodu. Należeli do niej:Sikora Marian, Hajduk Stanisław, Kozioł Wiesław,Chodur Stanisław,Marek Kołodziej. Trzeba również przypomnieć, że kilkunastu mieszkańców ochoczo przychodziło do pomocy przy przebudowie kościoła nie patrząc na swoją kolejkę np: Sikora Wiesław, Leszczyński Kazimierz,Walczyk Stanisław, Syzdek Grzegorz.
Nasze prace zaczęliśmy od rozebrania starego dachu. Okazało się że Opatrzność czuwa nad nami, ponieważ część dachu ok 3/3 metry była całkowicie zbutwiała .Dach trzymał się tylko na samej blasze i wcześniej czy później na pewno by się zawalił( tak jak kiedyś dzwonnica).Wtedy dopiero byłby dramat. Po usunięciu starego dachu rozpoczęliśmy prace przy stawianiu okrągłych słupów i filarów, a następnie belek żelbetonowych będących główną konstrukcją nośną kościoła. Po kilku tygodniach stanęły nowe okna, a firma z pobliskiego Biecza rozpoczęła stawianie konstrukcji dachu. Głównym cieślą był pan Mieczysław Dudek któremu towarzyszyli jego pracownicy. Pomimo wcześniejszych zapewnień ,że w 5 tygodni skończy prace budowa nowego dachu, okuć wykonanych przez Stanisława Chodura prace trwały 7 tygodni. Następnie bardzo szybko ochoczo i sprawnie bracia Lach: Adam, Artur, Grzegorz i Paweł, oraz firma pana Piotra Gorczycy wykonali strop kościoła. Jest on podwieszany zrobiony z płyt gipsowo-kartonowych, ocieplony wełną mineralną. Malowaniem świątyni zajął sie pan Władysław Olbrot i Marian Wilczkiewicz. Pierwsza Msza św w nowym i odnowionym kościele odbyła się 16.09.2007r., a 22.09 był pierwszy ślub.
Choć wiele zrobiliśmy w minionym roku, wiele rąk przepracowało w pocie czoła swoje dnie aby kościół był piękny to jednak wiele jeszcze przed nami. Nie mamy ocieplenia, posadzka jest betonowa a elewacja nawet nie rozpoczęta. Wierzę jednak, że rozpoczęte dzieło będzie dokończone w najbliższych latach, a wszystko to: NA WIĘKSZĄ CHWAŁĘ BOGA I DLA ZBAWIENIA LUDZI.
Ks. Stanisław Szajna


PS: - I.M.

Kościół uczy nas , że religia to balsam łagodzący chropowatości życia,
że religia to gałązka oliwna której cień przynosi ulgę.

Madonno z obrazka
nie płacz wieczorami
niech deszcz szlocha za Ciebie
Twe łzy w bursztynie zastygły
jak węzełki różańca
w spracowanych rękach
smutniejesz wieczorami
kiedy świeczki żałobne
liczą naszych zmarłych
nim gwiazdy zbledną
dzień wstanie
wczesnym rankiem
przyniosą Ci osty i chabry
czerwone korale
da jarzębina
w niedziele
ubrane w suknie czarne
odwiedzą cię wdowy
uklęknę przed Tobą
spójrz na nich
jeszcze smutniejsze
od Ciebie
pogładź ich poorane lica
bądź łaski pełna.

Południowo-wschodni skrawek Polski to region niezwykły. Kraina historii,
legendy i unikalnego piękna. Falują tu bezkresne wzgórza porośnięte
wysoką trawą .Wśród tego królestwa drzemią chaty wiejskie, kapliczki
ludowe i kościoły.
Mimo postępu technicznego wieś podkarpacka żyje własnym rytmem.
Nadal celebrowane są obrzędy i obyczaje jak dawniej a Kościoły ;
to nieodłączny element pejzażu.
Kościół pw. Matki Boskiej Królowej Polski w Lisowie jest piękny i
urzekający. Pełny prostoty, zadumy, tajemniczości i unikalnego piękna.
Stoi strzegąc okolicy, by nikt nie zakłócił ładu i porządku.
Matka Boska Królowa Polski spoziera dobrotliwie na dole i niedole swego
ludu. Jej twarz pełna pokory, zadumy i melancholii. Trudno sobie
wyobraziś cos piękniejszego niż zasmuconą, pełną natchnienia twarz Matki
Boskiej.
Kościół w Lisowie wybudowano z potrzeby serca, w podzięce za doznane
łaski. Uderza w nim pomysłowość lokalnych artystów, dojrzałość formy. Całość
doskonale zharmonizowana, detale dekoracyjne idealnie wkomponowane.
Jak ten czas szybko płynie . To już tyle lat a Oni wciąż pamiętają jak
powstawał kościół w Lisowie. Tyle było entuzjazmu i nadziei, a wszyscy
zjednoczeni w działaniu. nie bali się władz komunistycznych nie bali
się ludzi którzy nie byli im życzliwi , Oni powtarzali: zawierzyliśmy
Matce Boskiej i wszystko dla niej. Nie boimy się Ona jest naszą tarczą
do niej się uciekamy
Ktoś mądry powiedział kiedyś, że prawdziwy dom jest tam, gdzie jest
matka. Gdy ona umrze, to już nie ma prawdziwego domu. My w Lisowie mamy
ten dom do końca swojej ziemskiej pielgrzymki. Gdy odchodzimy do Pana,
jest przy nas mama. Nasza Matka Boska Królowa Polski.
Proboszczem w Lisowie jest ks. Stanisław Szajna to On w swych homiliach
haftuje misterny ornament ,potrafi On bowiem połączyć srebrną nitką
radości i smutku dlatego jego kazania mieniś się wszelkimi kolorami
życia , zbliżają do Boga, pomagają przetrwać trudy codziennego życia.
To On rozdaje nam radość i nadzieję, odkrywa dla nas inny świat , ten
lepszy i kolorowy.
Żyjemy w przedziwnych czasach , stajemy się bezimiennymi robotami w
pogoni za pieniądzem i uciechami tego świata zapominamy kim jesteśmy i
dokąd zmierzamy. To właśnie Kościół przypomina nam, że trzeba przystanąć
na chwilę zadumać się nad własnym losem uzmysłowić sobie, że mamy noce i
dnie wschody i zachody słońca, deszcz i wiatr.
Ten Kościół to duma lokalnej społeczności. Przynosi szczęście okolicy
i chroni przed katastrofami.
Kościół jest nasz, mówią wszyscy, On żyje z nami, tutaj się modlimy.
Wędrując po bezdroąach Podkarpacka warto zabłądzić do Lisowa , tam
spotkać można najpiękniejszy kościół, dar serca mieszkańców .
Kościół to :
miliony wołań i próśb
miliony westchnień ostatnich
miliony dziękczynnych podziękowań.

  STATYSTYKA PARAFII W LISOWIE W 2006 R.

STATYSTYKA PARAFII W LISOWIE W 2006 R.

Ochrzczeni w 22.06r

1. Kamil Okarma 11.03.2006 -ks. Stanisław Szajna
2. Dawid Stój 17.04.2006- ks. Stanisław Szajna
3. Bartłomiej Fary 10.04.2006- ks. Stanisław Szajna
4. Jakub Fary 10.04.2006- ks. Stanisław Szajna
5. Michał Furmanek 23.04.20006- ks. Stanisław Szajna
6. Bartłomiej Syzdek 20.08.2006-ks. Tadeusz Wawryszko
7. Jakub Wojnarem 26.08.2006- ks. Stanisław Szajna
8. Tymoteusz Sokołowski 8.10.2006- ks. Stanisław Szajna
9. Bartosz Walczyk 11.11.2006- ks. Stanisław Szajna
10. Igor Jasiewicz 26.12.2006- ks. Stanisław Szajna


Połączeni Sakramentem Małżeństwa
1. Paweł Kiełtyka i Ewelina Rosół 29.07.2006r.
2. Rafał Synowiecki i Aleksandra Jackiewicz 12.08.2006r.

Odeszli do Pana
1. Stefania Grzyb ur. 2.10.1919 zm.12.03.2006r
2. Marianna Kędzior ur.25.12.1914 zm. 22.03.2006
3. Czesław Rutana ur 7.05.1945 zm 30.03.2006
4. Mateusz Idzik ur 7.11.2006 zm 10.11.2006
5. Zofia Janusz ur 17.05.1935. zm 26.11 2006
6. Zofia Winiarczyk ur.5.08.1926 zm 27.11.2006
7. Marianna Pyrek ur17.05.1936 zm 29.11.2006

  Powstanie parafii w Lisowie

Bullą Totus Tubus Poloniae Populus Ojciec Święty Jan Paweł II utworzył 25 marca 1992 roku Diecezję Rzeszowską. Należą do niej dekanaty z dawnej diecezji tarnowskiej i przemyskiej. Księdzem biskupem ordynariuszem zamianowany został Kazimierz Górny, a biskupem pomocniczym Edward Białogłowski. Po kilku larach funkcjonowania dekanatów i parafii ks. biskup ordynariusz zdecydował o reorganizacji terytorialnej diecezji. Historia parafii w Lisowie zaczyna się właśnie od tego czasu. Najmłodsza i najmniejsza parafia dekanatu Jasło-Zachód została erygowana z dniem 25.12.2005r. pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski. Terytorium nowej parafii zostało wydzielona z Parafii św. Józefa w Skołyszynie oraz kilku numerów domu parafii w Bączalu Dolnym. Funkcję kościoła parafialnego przejął dotychczasowi kościół filialny p.w. Matki Bożej Królowej Polski w Lisowie.

Pierwszym proboszczem nowopowstałej parafii Biskup Rzeszowski mianował ks. Stanisława Szajnę dotychczasowego rektora kościoła w Lisowie. Zanim doszło do erygowania nowej parafii Biskup Rzeszowski chciał się przekonać czy prośby mieszkańców wsi Lisów o utworzenie w tej wiosce nowej parafii są uzasadnione i czy rodziny są w stanie utrzymać księdza. Dlatego zlecił dotychczasowemu wikariuszowi parafii Skołyszyn Stanisławowi Szajnie, pełnienie funkcji rektora od września 2004r. i zaadaptowanie na potrzeby nowej plebanii dotychczasowego budynku katechetycznego.

Ofiarność mieszkańców Lisowa i zaangażowanie w prace przebudowie nowej plebanii była wielka, a tempo prac ogromne. Trzeba podkreślić, że budynek w stanie surowym udało się przerobić i wykończyć w trzy miesiące. Ksiądz mógł już przed św. Mikołajem 2004r. wprowadzić się do nowej plebanii. Wiosną 2005r budynek został otynkowany i skończony.

Dnia 16.08.2005r. na plebanii w Lisowie spotkała się komisja w składzie: ks. Józef Stanowski, ks. Janusz Sądel, ks. Eugeniusz Królik, ks. Tadeusz Wawryszko, ks. Wiesław Willer, ks. Stanisław Szajna. Komisja określiła terytorium nowej przyszłej parafii. Wzięła również pod uwagę wolę wiernych posiadania odrębnej parafii oraz możliwość utrzymania parafii i duszpasterza proponując ks. biskupowi utworzenie nowej parafii. Biskup Rzeszowski Kazimierz Górny uczynił to dekretem z dnia 06.12.2005r. który wszedł w życie 25.12.2005r.W ten sposób spełniło się pragnienie mieszkańców o posiadaniu w swojej wiosce parafii i księdza który na stałe rezydując na jej terenie będzie mógł otoczyć ich troską duszpasterską , modlitwą, sprawowaniem sakramentów świętych.